Sunday, 5 November 2017

मोठ्या समस्या, साधे उपाय

एका दर्जेदार साबणाच्या कंपनीत नवीच समस्या निर्माण झाली. साबणाच्या दुकानदारांकडून गंभीर तक्रार आली. साबणाच्या मोठ्या खोक्यात पॅक केलेल्या साबणाचे काही डबे रिकामे असलेले आढळून येऊ लागले. कंपनी ग्राहकांशी चिटिंग करते, 144 साबणाच्या खोक्यात एक दोन छोट्या डब्यात साबणच ठेवत नाही, असे आरोप झाले. वास्तविकत: सर्व साबण आटोमॅटिक पद्धतीने पॅक केले जात. कोणी व्यक्ती मुद्दामहून बदमाशी करण्याची शक्यता नव्हती.
सर्व शक्यता पडताळून पाहिल्यावर कंपनीच्या व्यवस्थापकांच्या लक्षात आले की, दोष मशीनचा आहे. काही कागदी डब्यांत साबण भरायचे राहून जाते. कंपनीने बऱ्याच तज्ज्ञांचा सल्ला घेतला. आकाश पातळ एक केले पण समस्या काही जात नव्हती. शेवटी पॅकिंग साठी दुसरी मशिनरी बसवण्याचे कंपनीने ठरवले.
तेव्हा तेथील एका सफाई कामगाराने मॅनेजरला विचारले,"साहेब, जरा मी सांगतो तसं करून बघता काय?"
साहेबांनी कपाळावर आठ्या आणून विचार केला,"जगप्रसिद्ध तज्ज्ञांनी जिथे हात टेकले तिथे हा अनपढ काय करणार? पण मशिनरी बदलायची आहेच, तेव्हा बघू या हा काय तीर मारतो ते!" आणि त्यांनी त्याला प्रयोग करायला संमती दिली.
त्याने एक मोठा उभट पंखा आणला. ज्या मार्गिके मधून साबणाचे डबे भरून पुढे जायचे त्याच्या बाजूला ठेवला. ... आणि काय आश्चर्य ... रिकामे कागदी डबे वाऱ्याने उडून जाऊ लागले व फक्त साबणाने भरलेले डबेच पुढे जाऊ लागले. समस्या सुटली होती. सारे जण अवाक होऊन पाहात होते!
अशाच प्रकारची दुसरी एक गोष्ट वाचण्यात अली होती.
एका जगप्रसिद्ध कारच्या कंपनीने एका बलाढ्य ग्राहकांसाठी खास स्पेशल अशी गाडी बनवण्याची ऑर्डर घेतली. कर्मचाऱ्यांनी जीव ओतून झकास अशी एकमेवाद्वितीय कार बनवली. पण कार वर्कशॉप मधून बाहेर काढताना एक अडचण निर्माण झाली- कारच्या उंचीपेक्षा दरवाज्याची उंची थोडीशी कमी होती. हा मुद्दा आधी लक्षात आलाच नव्हता. आता करायचे तरी काय?
कोणी म्हणालं- कार बाहेर काढा, टपाला थोडं खरचटेल, त्याला पुन्हा रंग रंगोटी करू. कोणी सांगितलं- दरवाजा वरून थोडा तोडून टाकू, गाडी बाहेर नेल्यावर पुन्हा नीट करू. ... पण मालकाला हे उपाय काही केल्या पसंत पडत नव्हते. सारी घालमेल बघून तेथील रखवालदार म्हणाला,"साहेब, जरा मी सांगतो तसं करून बघता काय?"
मालकाने विचार केला,"इतक्या उच्च शिक्षित तंत्रज्ञां कडून, लोकांकडून काही होत नाहीय, तेथे हा अनपढ काय करणार?"
पण ऐकू या काय म्हणतोय ते, असा विचार करून मालकाने ऐकण्याची तयारी दाखवली. रखवालदार म्हणाला,"साहेब, चाकांतली हवा थोडी थोडी कमी करून बघता काय? गाडीची उंची पण कमी होईल आणि गाडी बाहेर घेतल्यावर पुन्हा हवा भरता पण येईल." उपाय हमखास यशस्वी झाला सर्व जण आश्चर्य चकित झाले.
या गोष्टी किती खऱ्या किती खोट्या ते माहित नाही; पण त्यातील मर्म त्यातील बोध खरोखरच विचार करायला लावणारा आहे. प्रत्येक समस्येच्या निराकरणासाठी निष्णात, तज्ञ, एक्स्पर्ट व्यक्तीचीच गरज असते असे नाही. काही समस्या साध्यासुध्या म्हणा किंवा लेमॅन म्हणा अशा लोकांकडूनही सोडवल्या जाऊ शकतात. आपण अशी उत्तरे शोधण्याचा विचारच सोडून देतो आणि मोठमोठ्या व्यक्ती, मोठमोठ्या शक्यता यांनी प्रसंगांना काळवंडून टाकतो. साधे उपायही मोठ्या समस्या सोडवू शकतात. प्रसंगी साध्यासुध्या वाटणाऱ्या लोकांकडूनही आश्चर्यकारक उत्तरे, उपाय मिळू शकतात.
म्हणून असुरांचे गुरू शुक्राचार्य त्यांच्या शुक्रनितीमध्ये म्हणतात- अयोग्यो पुरुषो नास्ति। योजकः तत्र दुर्लभ:।। कोणामध्ये कोणती बुद्धिमत्ता असेल हे सांगता येत नाही. प्रत्येकाला आपल्या निसर्गदत्त बुद्धीचा वापर करण्याची संधी तर मिळायला हवी. भारतातील जाती-वर्ण यावर आधारित व्यवस्थेने अशी संधी येथील बहुजनांकडून हिरावून घेतली. त्यामुळे त्या वंचित बहुजनांचे वाटोळे तर झालेच शिवाय या देशाचाही सत्यानाश झाला. वरच्या स्तरातील मूठभर लोकांची पाचही बोटे तुपात घमसून घमसून बुडालेली राहिली.
त्याप्रमाणेच एकदम मोठ्या शक्यतांचा, संकटांचा विचार करून स्वतः ला काळवंडून घेण्यातही अर्थ नाही. याचा अर्थ दूरदृष्टी नको असा नव्हे. खरे डॉक्टर छोट्या छोट्या शक्यता आधी पडताळून पाहतात. कारण बऱ्याच समस्या छोट्या गुंत्यांनी तयार झाल्या असतात. त्या अपेक्षा खोट्या ठरल्या तर मोठ्या शक्यतांकडे लक्ष दिले जाते.
विशिष्ट प्रसंगी दुसरा कोणताही माणूस आपल्यापेक्षा सरस ठरू शकतो. म्हणून कोणालाही कमी लेखण्यात अर्थ नाही. त्याचप्रमाणे विशिष्ट प्रसंगी आपण इतरांपेक्षा सरस ठरू शकतो. त्यामुळे स्वतःला सुद्धा इतरांपेक्षा कमी समजण्यात अर्थ नाही. स्वाभिमान असलाच पाहिजे, त्याबरोबर दुसऱ्यांचा आदरही ठेवला पाहिजे. #adinama
-धनंजय आदित्य

Thursday, 2 November 2017

कार्तिकी पौर्णिमेचे महत्त्व

इतर पौर्णिमेप्रमाणेच कार्तिक पौर्णिमा सुद्धा अत्यंत महत्वाची आहे. या दिवशी धम्म संघाची स्थापना, महाप्रजापती गौतमीकडून संघाला चीवर दान, सारीपुत्ताचे परिनिर्वाण, काश्यप बंधूंची दीक्षा, सारनाथच्या मूलगंधकुटी विहारात तथागतांच्या अस्थींची स्थापना इत्यादी महत्त्वाच्या गोष्टी घडल्या आहेत. त्याविषयी माहिती देणारा हा लेख...

Wednesday, 1 November 2017

स्त्री-शिक्षणाच्या विरोधाचा बळी ठरलेल्या बाहुलीची करुण कहाणी...

मुलींच्या शिक्षणास कडवा विरोध असूनही शिकतच असलेल्या डॉ. विश्राम घोले यांच्या ९ वर्षांच्या मुलीला काही नतद्रष्टांनी लाडूतून कुटलेल्या काचा वगैरे खाऊ घातल्या. त्यामुळे अंतर्गत रक्तस्त्राव होऊन तिचा मृत्यू झाला. समाज-परिवर्तनाच्या कार्यात बळी गेलेल्या एका अजाण बालिकेची करुण आणि अंगावर शहारे आणणारी ही कहाणी...

सयाजीराव गायकवाड यांच्या मुलीला बाहुली कोणी केले?

महात्मा जोतीबा फुले यांचे मित्र व उपचारकर्ते डॉ. विश्राम रामजी घोले यांची मुलगी काशीबाई ऊर्फ बाहुली हिचा म्हणून जो फोटो मिडीयावर फिरतो आहे तो वास्तविक रित्या बडोद्याचे राजे सयाजीराव गायकवाड (३ रे) यांची मुलगी इंदिरा देवी यांचा फोटो आहे. तसेच पुण्यातील बाहुलीचा हौद म्हणून जो फोटो त्यासोबत जोडला जात आहे तो वास्तविकत: नागपूर येथील बाहुली या प्रकारच्या विहिरीचा फोटो आहे. अशा विहिरीमध्ये उतरण्यासाठी पायऱ्या असत.

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचा शाळा प्रवेश दिन, अर्थात विद्यार्थी दिनाची कर्मकहाणी

महाराष्ट्र शासनाने २७ ऑक्टोबर २०१७ रोजी खास परिपत्रक जारी करून डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचा शाळा प्रवेश दिन ७ नोव्हेंबर हा विद्यार्थी दिवस म्हणून साजरा करण्याचे जाहीर केले आहे. खरे तर हा एक क्रांतिकारी निर्णय असून याचे अत्यंत दूरगामी परिणाम संपूर्ण भारताच्या शैक्षणिक व सामाजिक क्षेत्रावर होणार आहेत.

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या पहिल्या शाळेची दुरावस्था



डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्यासारख्या विश्वप्रसिद्ध व्यक्तीच्या शालेय शिक्षणाची सुरुवात करणाऱ्या शाळेचे आज जगप्रसिद्ध स्मारक व्हायला हवे होते; त्या शाळेची आजची स्थिती अत्यंत वाईट झाली आहे. संबंधितांच्या कमालीच्या दुर्लक्षामुळे ही शाळा शेवटच्या घटका मोजत आहे. त्या शाळेच्या दुरावस्थेविषयी माहिती देणारा हा लेख.

Thursday, 5 October 2017

अश्विन पौर्णिमा अर्थात वर्षावास समाप्ती दिवस.

जगाच्या इतिहासात अश्विन पौर्णिमेचे अनन्य साधारण महत्त्व आहे. या दिवशी बुद्धाच्या शिकवणुकीच्या प्रसार व प्रचाराचे नवे वार्षिक पर्व सुरु होते. खरेतर या दिवसाचे महत्त्व आषाढ पौर्णिमा या दिवसापासून सुरु होते.

Sunday, 24 September 2017

राजकारणातील भक्ती पासून सावधान!


धर्मातील भक्ती ही आत्म्याच्या मुक्तीचा मार्ग असू शकेल. परंतु राजकारणात भक्ती किंवा व्यक्तिपूजा ही अध:पतन आणि अंतिमत: हुकूमशाहीकडे नेणारा हमखास मार्ग ठरतो.